*ضرورت ثبت و ضبط و حفظ زبان و لهجه ها‌ی کهن در ایران زمین*

====================
*به قلم ؛ حمید رضا آقایی*
___________________
قسمت اول

*نماند در این رزمگه زنده کس*
*تو را از هنرها زبان است و بس*

چند روز پیش بنا به ضرورتی که پیش آمد (در آخرین روزهای بهمن ) جهت پاره ای از تحقیقات مردم شناسی سفری داشتم به دیار زیبا و باستانی لرستان، در این سفر دو عزیز ، ( پژوهشگر) و مسلط به فرهنگ و زبان شیوا و شیرین لری من را همراهی می کردند.
در مسیر راه و زمان اقامتمان عمداً از واژه ها و اصطلاحات و گویش لری استفاده کردیم. گاهی کلمات و اصطلاحاتی را بکار می بردیم که سالهاست منسوخ گردیده و دیگر کاربردی ندارند.
هم لذت می بردیم و هم خیلی
متاسف از اینکه اوضاع زبان محاوره ای و گفتگو ها دچار تغییر و دگرگونی شگرفی شده است.
لذا در آستانه گرامی داشت روز جهانی حفظ زبان مادری( دوم اسفند) بر آن شدم تا بر اهمیت حفظ زبان و هویت ایرانی و زبان مادری برای علاقمندان مطالبی را بیان نمایم تا شاید با خواندن این مطالب ، دریچه هایی از امید برای تحقیق در این زمینه ها از سوی علاقمندان و پژوهشگران و دانشجویان رشته های جامعه شناسی، مردم شناسی باز گردد و در این خصوص تحقیقات جامع صورت پذیرد.
ممکن است این بحث بمیان آید که اصلاً حفظ و نگهداری بعضی از لهجه ها‌ی کهن و پژوهش روی آنها ، در این عصر و زمانه که کشورها از جهت آداب و رسوم و زبان تا حدودی به یکپارچگی می گرایند، چه لزومی دارد؟
اهمیت این نکته را کسانی متوجه می شوند که این روزها بخواهند معنی یک جمله یا یک عبارت مربوط به یک موضوع ریشه دار را بیابند ، اغلب راه و چاره ای پیدا نمی کنند. در واقع باید گفت که حفظ و نگهداری و پژوهش روی لهجه های محلی در همین برهه از زمان که جهان رو به وحدت و همبستگی پیش می رود ، بیش از هر چیز و هر وقت ضرورت دارد.
مطالعه بر روی لهجه ، گویش و آداب و رسوم لری از چند منظر برای ما پر اهمیت است که به چند مورد اشاره می شود.
نخست آنکه لهجه‌ی لری ، بسیار قدیمی و شیرین است، چنانچه گویی مردمانی با گویش کاملاً متفاوت به فارسی با لهجه‌‌ی تهرانی صحبت می کنند.
دوم اینکه زبان و لهجه ها‌ی فارسی که در مرکز کشور رایج است،متاسفانه برای بسیاری از اصطلاحات و پدیده ها‌‌‌ی طبیعی و گیاهان و حیوانات ، کلمه ا‌ی خاص ندارد. در حالی که لهجه های مناطق و استانها‌ی مختلف کشور از جمله لری ، بسیاری از اصطلاحات هست که اگر ضبط و ثبت شوند، هم به غنای زبان و ادبیات فارسی می افزایند و هم احتیاج نیست که معادل آنها را از زبان های خارجی اخذ نماییم.
برای مثال؛ ما دهها اسم برای گوسفندان داریم. در حالی که لغت معمولی بیش از سه یا چهار کلمه ( اسم) برای این حیوان ضبط نشده است. یا برای شیر و محصولات لبنی دهها عنوان در مراحل گوناگون هست ، یا همچنین سرزمینها و پستی بلندیها و بریدگی ها و شکاف کوه و سنگها، و برای هر پدیده کوچک و جزیی ، یک لغت ( نام) و تعبیر خاص هست که باید از مردم کوهستان ، روستا و دشت شنید ، در حالی که مثلاً در حوزه‌ی جغرافیا برای همه اینها کلمه ” چاله” را به کار می برند که تازه خودش اصطلاحی نارساست.
باید اینها را ضبط کرد و اگر چنین گردد ( دیگر از کاربرد بسیاری از لغات بیگانه که ما ناچار و به زحمت به خورد دانش آموزان ، علاقمندان و عموم مردم می دهیم). بی نیاز خواهیم شد.

*دفتر پژوهشهای مردم شناسی. آقایی. کرج.*
ادامه دارد.